Fjalia Emerore dhe Fjalia Foljore ne Arabisht

Ne gjuhen arabe, cdo fjali bie ne nje nga dy kategorite themelore: الجُمْلَة الاسْمِيَّة (Al-Jumla al-Ismiyya / fjalia emerore) ose الجُمْلَة الفِعْلِيَّة (Al-Jumla al-Fi'liyya / fjalia foljore). Kjo ndarje eshte nje nga konceptet me te rendesishme te gramatikes arabe dhe eshte pika e pare ku fillestarët duhet te fillojne.

Per shqiptaret, kjo ndarje mund te duket e re, sepse ne shqip nuk e klasifikojme fjalet ne kete menyre. Por kuptimi i kesaj ndarjeje ju ndihmon te formoni fjali te sakta ne arabisht dhe te kuptoni strukturen e teksteve arabe, perfshire Kuranin. Ne kete artikull do te shpjegojme secilen lloj fjalie me detaje, shembuj, dhe krahasime me shqipen.

Para se te vazhdoni, nese nuk jeni te njohur me bazat e gramatikes arabe, ju rekomandojme te lexoni fillimisht artikullin tone Hyrje ne Gramatiken Arabe per Shqiptare.

Cfare eshte fjalia emerore (الجُمْلَة الاسْمِيَّة)?

Fjalia emerore (al-jumla al-ismiyya) eshte nje fjali qe fillon me nje emer (isim). Ajo perbehet nga dy pjese kryesore:

Ne arabisht, fjalia emerore nuk ka nevoje per foljen "jam/eshte" (si ne shqip). Folja nenkuptohet. Kjo eshte nje ndryshim i rendesishem nga shqipja.

Shembuj:

Ketu, الكِتَابُ (al-kitabu) eshte mubtada (kryefjala = libri), dhe جَمِيلٌ (jamilun) eshte khabar (kallezuesi = i bukur). Ne shqip themi "Libri eshte i bukur" — ne arabisht folja "eshte" nuk shkruhet.

Vereni se ne te gjitha keto shembuj, fjalia fillon me nje emer te shquar (me nyjen al-) dhe vijon me nje mbiemer qe pershkruan ate emer. Kjo eshte struktura baze e fjalise emerore.

Cfare eshte fjalia foljore (الجُمْلَة الفِعْلِيَّة)?

Fjalia foljore (al-jumla al-fi'liyya) eshte nje fjali qe fillon me nje folje. Ajo perbehet nga tre pjese kryesore:

Rendi ne arabisht eshte: Folje + Kryefjale + Kundrinor. Kjo eshte e ndryshme nga shqipja ku zakonisht themi Kryefjale + Folje + Kundrinor.

Shembuj:

Ketu, كَتَبَ (kataba) eshte folja (shkroi), الطَّالِبُ (at-talibu) eshte kryefjala (nxenesi), dhe الدَّرسَ (ad-darsa) eshte kundrinori (mesimin). Vereni si folja vjen e para ne arabisht.

Dallimet kryesore mes dy llojeve te fjalive

Nje menyre e thjeshte per te mbajtur mend: nese fjalia arabe fillon me nje folje, eshte fjali foljore. Nese fillon me nje emer, eshte fjali emerore. Kjo rregull e thjeshte funksionon ne shumicen e rasteve.

Shembuj praktike

Le te shohim me shume shembuj per te forcuar kuptimin:

Fjali emerore

Fjali foljore

Gabimet e zakonshme qe bejne fillestarët

Shqiptaret qe mesojne arabishten shpesh bejne disa gabime te zakonshme kur punojne me keto dy lloje fjalish:

1. Shtimi i folje "jam" ne fjaline emerore. Ne shqip themi "Libri eshte i bukur." Ne arabisht, nuk ka folje "eshte" ne te tashmen. Thjesht thuhet الكِتَابُ جَمِيلٌ — fjalesisht "Libri i-bukur." Fillestarët shpesh duan te shtojne يَكُون (yakun = eshte), gje qe eshte e gabuar ne te tashmen.

2. Rendi i gabuar i fjaleve ne fjaline foljore. Shqiptaret natyrshmerisht duan te thone "Nxenesi shkroi mesimin" (Kryefjale-Folje-Kundrinor). Ne arabisht, rendi i sakte eshte "Shkroi nxenesi mesimin" (Folje-Kryefjale-Kundrinor): كَتَبَ الطَّالِبُ الدَّرسَ.

3. Ngatërrimi i mubteda/khabar me fa'il/maf'ul. Ne fjaline emerore, kryefjala quhet mubtada dhe kallezuesi quhet khabar. Ne fjaline foljore, kryefjala quhet fa'il dhe kundrinori quhet maf'ul bihi. Keto terma kane rendesi sepse secila ka lakimin e vet (i'rab te ndryshme). Per me shume rreth lakimit, lexoni artikullin I'rabi — Historia dhe rendesia e lakimit ne arabisht.

4. Mospershtatja e foljes me gjinine. Ne arabisht, nese kryefjala eshte femerore, folja duhet te kete prapashtesen ـتْ (-t) ne te kaluaren. Per shembull: ذَهَبَتْ البِنْتُ (dhahabat al-bintu / vajza shkoi), jo ذَهَبَ البِنْتُ.

5. Fjalia emerore me emer te pashquar. Ne rregull, mubtada (kryefjala e fjalise emerore) duhet te jete e shquar — zakonisht me nyjen al-. Nje gabim i zakonshem eshte te thuash كِتَابٌ جَمِيلٌ duke menduar se do te thote "Nje liber eshte i bukur." Ne fakt, kjo eshte nje shprehje mbiemeore ("nje liber i bukur"), jo nje fjali e plote.

Keto gabime jane normale ne fillim dhe me praktike i kaperceni shpejt. E rendesishme eshte te praktikoni me shembuj te shumte dhe te kerkoni komente nga nje mesues.

Per te vazhduar mesimin e gramatikes arabe, ju ftojme te lexoni: Hyrje ne Gramatiken Arabe per Shqiptare, I'rabi — Lakimi ne arabisht, dhe Peremrat ne arabisht. Gjithashtu, kursi yne falas mbi fjaline arabe eshte nje burim i shkëlqyer: Mesimi falas: Fjalia ne arabisht.