Kohet e Foljeve ne Arabisht

Sistemi i foljeve ne arabisht eshte ne te njejten kohe me i thjeshte dhe me elegant se ai i shqipes. Ndersa shqipja ka me shume se dhjet kohe foljore (e tashme, e pakryer, e kryer e thjeshte, me shume se e kryer, etj.), arabishtja ka vetem tre forma kryesore. Fjala per folje ne arabisht eshte الفِعْل (Al-Fi'l).

Ne kete artikull do te mesoni tre format kryesore te foljeve arabe — te kaluaren, te tashmen/te ardhmen, dhe urdheroren — me tabela te plota zgjedhimi dhe shembuj praktike. Nese jeni te rinj me gramatiken arabe, filloni me Hyrjen ne gramatiken arabe.

Sistemi i foljeve ne arabisht

Arabishtja bazohet ne nje sistem rrenjesor triliteror — shumica e fjaleve rrjedhin nga nje rrenje me tre bashketingellore. Per shembull, rrenja ك ت ب (K-T-B) lidhet me konceptin e "shkrimit":

• كَتَبَ (kataba) — ai shkroi (folje ne te kaluaren)
• يَكْتُبُ (yaktubu) — ai shkruan (folje ne te tashmen)
• اُكْتُبْ (uktub) — shkruaj! (urdherore)
• كِتَاب (kitab) — liber
• كَاتِب (katib) — shkrimtar
• مَكْتَبَة (maktaba) — biblioteke

Kjo do te thote se kur mesoni nje rrenje, keni celesin per te kuptuar dhjeta fjale te lidhura. Tre kohet kryesore te foljeve jane:

1. الفِعْل المَاضِي (Al-Fi'l al-Madi) — Koha e kaluar
2. الفِعْل المُضَارِع (Al-Fi'l al-Mudari') — Koha e tashme/e ardhme
3. فِعْل الأَمْر (Fi'l al-Amr) — Urdherore

E kaluara — الفِعْل المَاضِي (Al-Fi'l al-Madi)

Koha e kaluar ne arabisht formohet duke shtuar prapashtesa ne rrenjen e foljes. Eshte forma me e thjeshte dhe zakonisht eshte forma e pare qe mesohet per cdo folje. Le te shohim zgjedhimin e plote te foljes فَعَلَ (fa'ala — beri), qe perdoret si model per te gjitha foljet:

Zgjedhimi i plote — Koha e kaluar

Shembuj me folje te zakonshme ne te kaluaren:

• كَتَبَ (kataba) — ai shkroi
• ذَهَبَ (dhahaba) — ai shkoi
• أَكَلَ (akala) — ai hengri
• شَرِبَ (shariba) — ai piu
• جَلَسَ (xhalasa) — ai u ul

Vini re se forma baze e te kaluares eshte gjithmone veta e trete njejesi mashkullore — kjo eshte forma qe gjeni ne fjalor.

E tashmja/e ardhmja — الفِعْل المُضَارِع (Al-Fi'l al-Mudari')

Koha e tashme (qe perdoret edhe per te ardhmen) formohet duke shtuar parashtesa ne rrenjen e foljes. Keto parashtesa jane shkronjat أ ن ت ي (elif, nun, ta, ja) — te njohura si "shkronjat e Mudari'-t". Le te shohim zgjedhimin e plote:

Zgjedhimi i plote — Koha e tashme

Si shprehet e ardhmja

Arabishtja nuk ka nje kohe te vecanate per te ardhmen. Per te shprehur te ardhmen, shtohet njera nga dy pjesezat para foljes ne Mudari':

• سَـ (sa-) — per te ardhmen e afert: سَأَكْتُبُ (sa'aktubu — do te shkruaj)
• سَوْفَ (sawfa) — per te ardhmen me te larget: سَوْفَ أَكْتُبُ (sawfa aktubu — do te shkruaj)

Shembuj te tjere:

• سَيَذْهَبُ (sayadh'habu) — ai do te shkoje
• سَوْفَ نَدْرُسُ (sawfa nadrusu) — ne do te mesojme
• سَتَكْتُبِينَ (sataktubina) — ti do te shkruash (f.)

Kjo eshte shume me e thjeshte se sistemi i shqipes, ku kemi disa kohe te ardhme (e ardhme e thjeshte, e ardhme e perparme, etj.).

Urdherore — فِعْل الأَمْر (Fi'l al-Amr)

Urdherorja ne arabisht formohet duke hequr parashtesen e Mudari'-t dhe duke shtuar, kur nevojitet, nje elif te fillimit per ta bere te shqiptueshme. Urdherorja perdoret vetem per veten e dyte (ti, ju).

Fjala اِقْرَأْ (iqra' — lexo!) eshte fjala e pare qe iu shpall Profetit Muhamed (a.s.) nga engjelli Xhibril — nje fakt qe tregon rendlesine e leximit ne Islam dhe ne gjuhen arabe.

Krahasimi me shqipen

Per shqipfoleset, eshte e dobishme te krahasojme dy sistemet per te kuptuar ku arabishtja eshte me e thjeshte dhe ku eshte me ndryshe:

Lajmi i mire per shqipfoleset: arabishtja ka me pak kohe foljore se shqipja! Megjithate, sistemi rrenjesor eshte dicka krejt e re qe kerkon kohe per t'u mesuar — por kur e kuptoni, do te shihni sa logjike eshte gjuha arabe.

Si te mesoni foljet arabe ne menyre efektive

Foljet jane zemra e gjuhes arabe. Ja disa keshilla per t'i mesuar ne menyre sa me efektive:

1. Mesoni sistemin rrenjesor se pari. Kuptimi i rrenjeve 3-shkronjore eshte celesi per te zberthyer fjalet arabe. Kur shihni nje folje te re, perpiquni te identifikoni rrenjen.
2. Filloni me 20 foljet me te zakonshme. Fokusohuni te foljet qe perdoren me shume: كَتَبَ (shkroi), ذَهَبَ (shkoi), قَالَ (tha), عَمِلَ (punoi), أَكَلَ (hengri), شَرِبَ (piu).
3. Praktikoni zgjedhimin me ze te larte. Thoni forma e zgjedhimit me ze per t'i fiksuar ne kujtese: fa'altu, fa'alta, fa'alti, fa'ala, fa'alat...
4. Perdorni foljet ne fjali. Ne vend qe thjesht te mesoni forma, beni fjali te plota: كَتَبْتُ رِسَالَة (katabtu risaleten — une shkrova nje leter).
5. Krahasoni me shqipen. Kur mesoni nje folje te re, mendoni ekuivalentin ne shqip dhe vini re ngjashmerite dhe ndryshimet.

Artikuj te lidhur

• Irabi — Lakimi ne arabisht — Si ndryshojne fundfjalete sipas pozicionit ne fjali
• Peremrat ne arabisht — Udhezues i plote per peremrat vetore, te lidhura dhe deftore
• Mohimi ne arabisht — Si mohohen foljet dhe fjalite ne arabisht
• Kurs falas: Fjalia emerore ne arabisht — Mesim interaktiv me ushtrime