Dallimi mes arabishtes moderne dhe arabishtes kuranore

Kur shqiptaret fillojne te mesojne arabisht, nje nga pyetjet e para qe shtrohet eshte: "Cilen arabisht duhet te mesoj?" Kjo pyetje eshte plotesisht e arsyeshme, sepse arabishtja nuk eshte thjesht nje gjuhe e vetme — ajo ka disa variante te rendesishme. Dy format kryesore qe hasen nxenesit jane arabishtja moderne standarde (MSA) dhe arabishtja kuranore (klasike). Ne kete artikull do t'ju shpjegojme dallimet kryesore mes tyre, te perbashketat, dhe cilen duhet te zgjidhni sipas objektivave tuaja.

Cfare eshte arabishtja moderne standarde (MSA)?

Arabishtja moderne standarde, e njohur ne arabisht si الفُصْحَى (al-Fusha) — qe do te thote "e elokuenta" ose "me e pastra" — eshte forma zyrtare e arabishtes qe perdoret sot ne te gjithe boten arabe. Kjo eshte gjuha qe degjoni ne lajmet televizive, lexoni ne gazeta, dhe mesoni ne shkolla.

MSA u zhvillua si nje forme e modernizuar e arabishtes klasike gjate shekullit te 19-te dhe te 20-te, kur bota arabe kishte nevoje per nje gjuhe te perbashket per komunikim modern. Ajo ruan strukturen baze te arabishtes klasike por ka shtuar fjale te reja per koncepte moderne si teknologjia, politika, dhe shkenca.

Karakteristikat kryesore te MSA:

• Perdoret ne media, arsim, dhe komunikim zyrtar ne te gjithe vendet arabe
• Gramatike e thjeshtuar ne krahasim me klasiken — shpesh i'rabi (mbaresa rasor) nuk shqiptohet ne te folur
• Fjalor i pasuruar me terma moderne: teknologji, internet, demokraci
• Eshte gjuha e shkruar standarde per libra, dokumente, dhe internet

Cfare eshte arabishtja kuranore (klasike)?

Arabishtja kuranore, e njohur edhe si arabishtja klasike ose العَرَبِيَّةُ الفُصْحَى التُّرَاثِيَّة (al-'Arabiyyah al-Fusha at-Turathiyyah) — "arabishtja e pastert trashegimore" — eshte gjuha ne te cilen u shpall Kurani Fisnik ne shekullin e 7-te. Kjo eshte gjuha qe konsiderohet kulmi i elokuences arabe.

Per myslimanet, arabishtja kuranore ka nje pozite te vecante: eshte gjuha e fjales se Zotit. Cdo fjale, cdo forme gramatikore, cdo niance ne Kuran ka kuptim te thelle qe shpesh humbet ne perkthim. Kjo eshte arsyeja pse mesimi i kesaj forme te arabishtes eshte aq i vlershem per kuptimin e fese.

Karakteristikat kryesore te arabishtes kuranore:

• Gjuha e Kuranit Fisnik dhe e literatures klasike arabe
• Gramatike me e pasur me perdorim te plote te i'rabit (mbaresave rasore)
• Stil retorik i larte me figura letrare te sofistikuara
• Fjalor i specializuar me terma fetare dhe shpirterore

Dallimet kryesore

Fjalori

Nje nga dallimet me te dukshme eshte fjalori. Kurani permban fjale qe nuk perdoren ne arabishten moderne te perditshme. Per shembull, fjala يَسْتَحْسِرُون (yastahsirun) — qe do te thote "do te pendohen thelle" — eshte nje fjale kuranore qe rralle degjohet ne arabishten e sotsme. Ngjashem, fjala يُزْجِي (yuzji) — "shtyj ngadale" — perdoret ne Kuran por nuk eshte e zakonshme ne MSA.

Nga ana tjeter, MSA ka fjale qe nuk ekzistojne ne Kuran, thjesht sepse konceptet nuk ekzistonin ne ate kohe. Fjale si حاسوب (hasub) — kompjuter, ديمقراطية (dimukratijje) — demokraci, ose هاتف (hatif) — telefon, jane krijime moderne.

Gramatika

Ky eshte ndoshta dallimi me i rendesishem. Arabishtja kuranore perdor i'rabin (mbaresa rasore) ne menyre te plote. Cdo emer, mbiemer, dhe folje ka mbaresat e sakta gramatikore qe tregojne funksionin e fjales ne fjali.

Per shembull, fjala "liber" ne arabishten kuranore do te thote:

• كِتَابٌ (kitabun) — nje liber (me nunacion, forme e pacaktuar, rasore emeruese)
• كِتَابًا (kitaban) — nje liber (rase kallezore)
• كِتَابٍ (kitabin) — nje libri (rase rredhore)

Ne MSA te folur, keto mbaresa zakonisht bien — thjesht thuhet "kitab" pa nunacion. Kjo e ben MSA-ne me te lehte per komunikim te perditsshem, por me pak te sakta gramatikisht.

Gjithashtu, arabishtja kuranore perdor formen dyshore me shume. Per shembull: رَجُلَانِ (rajulani) — dy burra, eshte forme e zakonshme ne Kuran. Ne MSA moderne, forma dyshore perdoret me rralle, duke u zevendesuar shpesh me numrin + shumesin.

Stili

Stili i Kuranit eshte unik dhe i paperseritshpm. Ai perdor بَلَاغَة (balagha) — elokuence retorike — ne nje nivel qe konsiderohet mrekullire (i'xhaz). Kjo perfshine:

• Paralelizem: Perseritja e strukturave per efekt — si ne Suren er-Rahman ku فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (fe bi ejji alai rabbikuma tukedhdhibani) — "Cilen nga te mirat e Zotit tuaj po e mohoni?" perseritet 31 here.
• Formulat e betimit: Kurani perdor betimin hyjnor — وَالشَّمْسِ (wash-shamsi) — "Pasha Diellin" — si nje mjet retorik qe nuk ekziston ne MSA.
• Elipsa: Lenia e fjaleve te nenkuptuara per efekt stilistik.

MSA, ne kontrast, eshte me e drejtperdrejte dhe gazetareske. Ajo synon qartesine dhe komunikimin efektiv, jo bukurine letrare.

Cilen duhet te mesoni?

Pergjigja varet nga objektivat tuaja:

• Nese deshironi te kuptoni Kuranin dhe fene: Filloni me arabishten kuranore. Kjo ju jep akses te drejtperdrejte ne fjalen e Zotit dhe ne literatures klasike islame.
• Nese deshironi te udhetoni ose te punoni ne vendet arabe: MSA eshte zgjidhja me praktike.
• Nese deshironi te dyja: Lajmi i mire eshte qe te dyja format ndajne mbi 80% te gramatikes dhe fjalorit baze. Nese mesoni njeren, tjetra vjen shume me lehte.

Keshilla jone: arabishtja kuranore eshte nje themel i forte per te dyja drejtimet. Duke mesuar arabishten kuranore, ju mesoni gramatiken ne formen e saj me te plote, dhe pastaj kalimi ne MSA eshte thjesht ceshtje adaptimi. E anasjellta eshte me e veshtire.

Per me shume rreth vleres se arabishtes kuranore, lexoni artikullin tone Rendesia e arabishtes kuranore per shqiptaret.

Nese jeni gati te filloni rrugen e kuptimit te drejtperdrejte te Kuranit, lexoni gjithashtu Si te kuptoni Kuranin pa perkthim per strategji praktike.

Perfundim

Arabishtja moderne dhe arabishtja kuranore jane si dy dege te te njejtes peme. Ato ndajne rrenjet, por secila ka bukurine e vet. Per ne si shqiptare qe deshirojme te kuptojme Kuranin dhe te lidhemi me trashegiminine tone fetare, arabishtja kuranore eshte nje dhurate qe ia vlen te investoni kohe dhe mund per ta mesuar.

Filloni sot me kursin tone falas te texhvidit dhe arabishtes kuranore — Hyrje ne Texhvid — dhe beni hapin e pare drejt kuptimit te drejtperdrejte te Kuranit.