Si te lexoni Kuranin me Texhvid te sakte
Leximi i Kuranit me Texhvid te sakte eshte si nje obligim fetar ashtu edhe nje aftesi qe permiresoohet me praktike te vazhdueshme. Shume muslimane e lexojne Kuranin cdo dite, por jo te gjithe e lexojne me rregullat e sakta te Texhvidit. Ky udhezues praktik ju tregon hap-pas-hapi si te arrini leximin e sakte, duke filluar nga bazat deri tek praktika e avancuar.
Nese nuk jeni te njohur me rregullat baze te Texhvidit, ju rekomandojme te lexoni se pari artikullin Rregullat baze te Texhvidit — Udhezues per fillestar.
Hapi 1 — Mesoni shkronjat dhe dallimet e tyre
Para se te lexoni Kuranin, duhet te njihni mire cdo shkronje te alfabetit arab dhe vendin e saj te shqiptimit (makhrixh). Shume gabime ne leximin e Kuranit vijne nga mosnjohja e dallimeve mes shkronjave te ngjashme.
Per shembull, shkronja ح (Ha) dhe shkronja ه (He) duken te ngjashme per nje fillestar, por shqiptohen nga vende krejt te ndryshme te fytit. ح shqiptohet nga mesi i fytit, ndersa ه shqiptohet nga fundi i fytit (me poshte). Ngaturrimi i tyre mund te ndryshoje kuptimin e fjales.
Nje shembull tjeter: س (Sin) dhe ص (Sad) jane te dyja "S", por Sad shqiptohet me gjuhen me te ngritur (tafhim), duke i dhene nje tingull me te "trashte." Ky dallim eshte thelbesor ne arabishten kuranore.
Per nje trajtim te plote te vendeve te shqiptimit dhe cilesive te shkronjave, lexoni artikullin Shkronjat, Mexhahiret dhe Sifatet.
Hapi 2 — Kuptoni shenjat e vokalizimit
Kurani i Fisnik ka shenja te vecanta mbi dhe nen shkronja qe tregojne si duhet shqiptuar secila. Keto shenja quhen "harekeh" (vokalizime) dhe jane thelbesore per leximin e sakte:
بَ (be) — Fethah: tingulli "e" i shkurter mbi shkronje
بِ (bi) — Kesrah: tingulli "i" i shkurter nen shkronje
بُ (bu) — Dammah: tingulli "u" i shkurter mbi shkronje
بْ (b) — Sukun: shkronja pa vokal, vetem bashketingellore
بّ (bb) — Sheddeh: shkronja shqiptohet dy here (e dyfishtuar)
Perveq ketyre, ka edhe Tenvin-in — vokalizimet e dyfishta ne fund te fjaleve (ـًـٍـٌ) qe shtojne nje tingull "n" ne fund. Per shembull, كِتَابًا (kitaben) — "nje liber" (me tenvin fethah).
Nese i mesoni mire keto shenja, do te jeni ne gjendje te lexoni cdo fjale ne Kuran edhe pa e njohur kuptimin e saj — dhe kjo eshte baza e leximit te sakte.
Hapi 3 — Praktikoni rregullat baze te Texhvidit
Pasi te njihni shkronjat dhe shenjat e vokalizimit, hapi tjeter eshte te aplikoni rregullat e Texhvidit gjate leximit. Keto rregulla perfshijne Nun Sakin, Mim Sakin, Madd, Qalqalah, dhe te tjera qe i kemi trajtuar ne detaje ne Rregullat baze te Texhvidit.
Celsi eshte te mos i mesoni rregullat vetem si teori, por t'i aplikoni gjate leximit. Nje ushtrim i shkelqyer per fillestar eshte te merrni Suren el-Fatiha dhe te identifikoni te gjitha rregullat e Texhvidit ne te:
Per shembull, ne ajetin صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ (siratal-ledhine en'amte alejhim) — "Rrugen e atyre qe i bekove" — mund te gjeni: Madd ne صِرَاطَ, Lam Shamsijjeh ne الَّذِينَ, dhe Izh'har ne أَنْعَمْتَ (Nun para Ajn-it).
Per nje analize te plote te Sures el-Fatiha, shikoni Surja Fatiha — Kuptimi dhe Gramatika.
Hapi 4 — Degjoni dhe imitoni
Degjimi eshte nje nga mjetet me te fuqishme per te mesuar Texhvidin. Recituesit profesioniste kane kalitur zerin e tyre per vite te tera, dhe duke i degjuar ata, veshi juaj mesohet me tingujt e sakte.
Recitues te rekomanduar per mesim:
- Sheih Mahmud Halil el-Husary — i njohur per leximin e ngadale, te qarte, dhe preciz. Ideal per fillestar qe duan te ndjekin fjale-per-fjale.
- Sheih Muhamed Siddik el-Minshawi — ka nje version te vecante mesimore (mu'allim) ku lexon ajetin, ndalon, dhe pret qe nxenesi ta perseriste.
Metoda e mutabe'ah-s (ndjekjes): Hapni Mus'hafin, degjoni nje ajet, ndaloni, dhe perpiquni ta lexoni vete. Pastaj degjoni perseri dhe krahasoni. Kjo metode eshte perdorur per shekuj ne mesimin e Kuranit.
Filloni me suret e shkurtra nga Xhuz 'Amma (pjesa e fundit e Kuranit). Keto sure jane me te lehta ne gjatesi dhe kane fjale me te thjeshta — ideale per praktike.
Hapi 5 — Lexoni me mesues
Edhe pse mund te mesoni shume vete, nje mësuese e certifikuar eshte thelbesor per te arritur leximin e sakte te Kuranit. Arsyet jane te qarta:
Korrigjimi i menjehershem: Kur lexoni gabim, mesuesii jua korrigjon menjehere para se gabimi te behet zakon. Gabimet e rrenjosura jane shume me te veshtira per t'u korrigjuar me vone.
Gabimet e zakonshme te shqiptareve: Si shqiptare, ka disa tinguj arabe qe jane vecanerisht te veshtire per ne. Per shembull, dallimi mes ع ('Ajn) dhe أ (Hemze) eshte nje nga gabimet me te shpeshta. 'Ajn-i eshte nje tingull i thelle fyti qe nuk ekziston ne shqip, ndersa Hemzeja eshte thjesht nje nderprerje e lehte e frymes. Nje mesues i mire di si t'jua mesoje kete dallim me ushtrime specifike.
Nje gabim tjeter i zakonshem eshte tingull i خ (Kha), qe shpesh ngatturrohet me ه (He) ose me "h" te shqipes. Kha eshte nje tingull frikativ qe del nga fundi i qiellzes se gojes — i ndryshem nga te gjithe tingujt shqip.
Gabimet me te zakonshme
Ja disa gabime qe fillestarert i bejne me shpesh, bashke me menyren si t'i shmangni:
1. Moszbatimi i Ghunneh-s (hundores): Kur ka Idgham ose Ikhfa, duhet te degohet nje tingull hundor (ghunneh) qe zgjat rreth 2 kohe. Shume fillestar e kalojne kete pa e bere.
2. Zgjatja e gabuar e Madd-it: Madd Tabii eshte gjithnje 2 kohe — as me shume, as me pak. Shume lexues e zgjasin me shume sesa duhet, ose nuk e zgjasin fare.
3. Ngaturrimi i shkronjave te ngjashme: Vecanerisht ذ (Dhal) me ز (Zaj), ose ث (Tha) me س (Sin). Dhal-i dhe Tha duhet te shqiptohen me majen e gjuhes mes dhembeve, ndersa Zaj dhe Sin shqiptohen me gjuhen pas dhembeve.
4. Mosrespektimi i ndalimit (waqf): Ka vende ne Kuran ku eshte obligim te ndaleni, vende ku eshte e ndaluar, dhe vende ku eshte e lejuar. Shenjat e waqf-it ne Mus'haf ju tregojne se ku te ndaleni. Ndalimi ne vendin e gabuar mund te ndryshoje kuptimin e ajetit.
5. Leximi shume i shpejte: Shpejtesia eshte armiku i Texhvidit. Edhe lexuesit e avancuar lexojne ngadale kur duan te zbatojne te gjitha rregullat. Filloni gjithnje ngadale dhe rrisni shpejtesine vetem kur ndiheni te sigurt.
Perfundim
Leximi i Kuranit me Texhvid eshte nje rruge qe kerkon durim, praktike, dhe vazhdimesi. Por cdo hap qe beni ne kete rruge eshte i shperblyer — si ne kete bote ashtu edhe ne boten tjeter. Profeti (alejhi selam) ka thene: "Ai qe eshte i aftee ne leximin e Kuranit eshte me engjejt e nderuar, dhe ai qe e lexon me veshtiresi por perpiquet, ka dy shperblime."
Mos prisni per te qene perfekt para se te filloni — filloni tani dhe permiresohuni cdo dite. Hapi juaj i pare mund te jete kursi yne falas: Hyrje ne Texhvid.