Rregullat baze te Texhvidit — Udhezues per fillestar
Texhvidi eshte arti dhe shkenca e leximit te sakte te Kuranit Fisnik. Fjala vjen nga folja arabe جَوَّدَ (xhewwede) qe do te thote "te permiresosh" ose "te besh dicka me mire." Ne kontekstin e Kuranit, Texhvidi do te thote te lexosh cdo shkronje nga vendi i sakte i shqiptimit, me cilsite e duhura, dhe me rregullat qe jane percaktuar nga tradita profetike.
Ky artikull ju jep bazat e Texhvidit ne menyre te thjeshte dhe te qarte. Per te kuptuar pse arabishtja kuranore ka rendesi, lexoni edhe Pse eshte e rendesishme te mesoni arabishten kuranore.
Cfare eshte Texhvidi?
Texhvidi eshte obligim (farz) per cdo musliman qe lexon Kuranin. Allahu i Lartesuar thote ne Kuran:
وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا (we rattilil-Qur'ane tertila) — "Dhe lexoje Kuranin me tertil (ngadale e qarte)" (Muzemmil 73:4)
Ky ajet na urdheron te lexojme Kuranin me kujdes, duke i dhene cdo shkronje te drejten e saj. Pa Texhvid, mund te ndryshojme kuptimin e fjaleve pa e ditur — dhe kjo eshte nje gabim i rende kur behet fjale per Fjalen e Allahut.
Texhvidi perfshin disa grupe rregullash. Le t'i shohim kater grupet kryesore qe cdo fillestar duhet te dijee.
Nun Sakin dhe Tenvin (نون ساكن والتنوين)
Nun Sakin eshte shkronja Nun pa vokalizim (نْ), ndersa Tenvini jane shenjat e dyfishtua ne fund te fjaleve (ـًـٍـٌ). Keto dy elemente ndjekin kater rregulla te rendesishme varesisht nga shkronja qe vjen pas tyre:
1. Izh'har (Shfaqja e qarte)
Kur pas Nun Sakin ose Tenvinit vjen njera nga 6 shkronjat e fytit (ء هـ ع ح غ خ), Nuni shqiptohet qarte, pa asnje ndryshim.
Shembull: مَنْ آمَنَ (men amene) — "ai qe besoi." Nuni shqiptohet qarte sepse pas tij vjen Hemzeja (ء).
2. Idgham (Bashkimi)
Kur pas Nun Sakin ose Tenvinit vjen njera nga 6 shkronjat ي ر م ل و ن (ja, ra, mim, lam, waw, nun), Nuni bashkohet me shkronjen pasuese.
Shembull: مِن رَّبِّهِمْ (mir-rabbihim) — "nga Zoti i tyre." Nuni bashkohet me Ra-ne dhe behet nje tingull i dyfishtuar.
3. Iqlab (Nderrimi)
Kur pas Nun Sakin ose Tenvinit vjen shkronja Ba (ب), Nuni nderrohet ne Mim dhe shqiptohet me hundore.
Shembull: أَنبِئْهُم (embi'hum) — "lajmeroji ata." Nuni para Ba-se nderrohet ne Mim.
4. Ikhfa (Fshehja)
Kur pas Nun Sakin ose Tenvinit vjen njera nga 15 shkronjat e tjera (qe nuk jane ne grupet e mesiperme), Nuni "fshihet" — shqiptohet lehte me hundore.
Shembull: مِنْ قَبْلِ (min qabli) — "para." Nuni fshihet lehte para Qaf-it.
Mim Sakin (ميم ساكن)
Mim Sakin eshte shkronja Mim pa vokalizim (مْ). Ajo ka tri rregulla:
Ikhfa Shafawi (Fshehja buzore)
Kur pas Mim Sakin vjen shkronja Ba (ب), Mimi fshihet lehte me tingull hundor.
Shembull: تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ (termihim bihixharetin) — Mimi para Ba-se fshihet lehte.
Idgham Shafawi (Bashkimi buzor)
Kur pas Mim Sakin vjen nje Mim tjeter (م), dy Mimet bashkohen ne nje Mim te dyfishtuar me ghunneh (hundore).
Shembull: لَهُم مَّا (lehum ma) — dy Mimet bashkohen.
Izh'har Shafawi (Shfaqja buzore)
Kur pas Mim Sakin vjen cdo shkronje tjeter (perveq Ba-se dhe Mim-it), Mimi shqiptohet qarte.
Madd (مَدّ) — Zgjatja
Madd do te thote zgjatje e tingullit. Keto jane llojet kryesore:
Madd Tabii (Zgjatja natyrale): Kur nje vokal (fethah, kesrah, dammah) pasohet nga shkronja e saj e zgjatjes (elif, ja, waw), tingulli zgjatet per 2 kohe. Kjo eshte zgjatja baze qe ndodh ne cdo fjale me shkronja te gjata.
Madd Muttasil (Zgjatja e lidhur): Kur pas shkronjes se zgjatjes vjen Hemzeja (ء) brenda se njejtes fjale, tingulli zgjatet per 4-5 kohe.
Shembull: جَاءَ (xha'e) — "erdhi." Elif-i para Hemzejes zgjatet 4-5 kohe.
Madd Munfasil (Zgjatja e ndare): Kur pas shkronjes se zgjatjes vjen Hemzeja ne fillim te fjales se ardhme, tingulli zgjatet per 4-5 kohe.
Qalqalah (قَلْقَلَة)
Qalqalah do te thote "dridhje" ose "kercim" i tingullit. Kjo ndodh kur njera nga pese shkronjat e vecanta shqiptohet ne gjendje Sukun (pa vokal). Keto pese shkronja jane:
ق ط ب ج د (Qaf, Ta, Ba, Xhim, Dal)
Per t'i mbajtur ne mend, mund te perdorni fjalen: قُطْبُ جَدٍّ (qutbu xheddin).
Kur keto shkronja jane ne mes te fjales me Sukun, Qalqalah eshte e lehte. Kur jane ne fund te fjales (sidomos kur ndaleni), Qalqalah eshte me e forte.
Shembull ne mes te fjales: يَجْعَلُونَ (jexh'alune) — Xhim-i me Sukun ka Qalqalah te lehte.
Shembull ne fund te fjales: الْفَلَقْ (el-feleq) — Qaf-i ne fund ka Qalqalah te forte.
Si te ushtroheni
Mesimi i Texhvidit kerkon praktike te vazhdueshme. Ja disa keshilla praktike:
Filloni ngadale: Mos u perpiqni te lexoni shpejt. Leximi i sakte eshte me i rendesishem se leximi i shpejte. Lexoni fjale-per-fjale, pastaj ajet-per-ajet.
Degjoni recitues te njohur: Degjoni recitues si Sheih Husary (i njohur per lexim te ngadale mesimor) ose Sheih Minshawi. Perpiquni te imitoni menyren e tyre te leximit.
Praktikoni me mesues: Nje mësuese e certifikuar mund te degjoje leximin tuaj dhe t'jua korrigoje gabimet menjehere. Kjo eshte menyra me efektive per te mesuar Texhvidin.
Perdorni Mus'haf me ngjyra: Ka Mus'hafe qe perdorin ngjyra te ndryshme per rregullat e Texhvidit. Keto jane shume te dobishme per fillestar.
Filloni me mesimin tone falas: Hyrje ne Texhvid — ku do te mesoni keto rregulla me shembuj praktike dhe ushtrime.
Per te vazhduar me thelle, lexoni artikullin tone Si te lexoni Kuranin me Texhvid te sakte, ose eksploroni Shkronjat, Mexhahiret dhe Sifatet per te mesuar me shume rreth vendeve te shqiptimit.
Perfundim
Texhvidi mund te duket i komplikuar ne fillim, por me praktike te vazhdueshme behet i natyrshem. Cdo rregull qe mesoni ju afron me shume me leximin e sakte te Kuranit — dhe kjo eshte nje nga adhurimet me te bukura qe nje musliman mund te kryeje. Mos u deshpero nese nuk i kuptoni te gjitha menjehere — cdo dijetar ka filluar si fillestar.